Gdy zależy Ci na skutecznej antykoncepcji, ale codzienne przyjmowanie tabletki łatwo wypada z rytmu, plaster może wydawać się wygodnym rozwiązaniem. Plastry Evra zawierają dwa hormony, stosuje się je raz w tygodniu, ale nadal wymagają oceny przeciwwskazań i uważnego przestrzegania schematu. Wyjaśniam, jak działają, jak je prawidłowo naklejać, co zrobić po odklejeniu oraz kiedy lepiej wybrać inną metodę.
Najważniejsze informacje o antykoncepcji w plastrach
- Skład obejmuje norelgestromin i etynyloestradiol, czyli progestagen oraz estrogen.
- Schemat polega na noszeniu jednego plastra przez 7 dni przez trzy tygodnie, a potem zrobieniu 7-dniowej przerwy.
- Skuteczność zależy przede wszystkim od regularnej zmiany, prawidłowego przyklejenia i masy ciała poniżej 90 kg.
- Odklejenie do 24 godzin zwykle nie wymaga dodatkowej antykoncepcji, ale dłuższa przerwa oznacza konieczność stosowania prezerwatywy przez 7 dni.
- Plaster nie chroni przed HIV ani innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową.
Co zawiera plaster Evra i jak działa
To złożona hormonalna metoda antykoncepcji, ponieważ dostarcza jednocześnie estrogen i progestagen. Jeden system zawiera 6 mg norelgestrominu oraz 0,6 mg etynyloestradiolu, a przez dobę uwalnia około 203 mikrogramów norelgestrominu i 33,9 mikrograma etynyloestradiolu.
Hormony przede wszystkim hamują owulację, czyli nie dopuszczają do uwolnienia komórki jajowej. Dodatkowo zagęszczają śluz szyjkowy i zmieniają błonę śluzową macicy, co utrudnia plemnikom przemieszczanie się oraz zagnieżdżenie zarodka.
Plaster działa przez skórę, więc jego skuteczność nie zależy od wymiotów ani biegunki tak jak w przypadku tabletki przyjętej doustnie. Nie oznacza to jednak, że jest metodą łagodniejszą dla organizmu. Ryzyko zakrzepicy związane z estrogenem nadal istnieje, dlatego sposób podania nie zastępuje kwalifikacji lekarskiej.
Jak stosować go tydzień po tygodniu
Standardowy schemat jest prosty, ale łatwo pomylić dzień zmiany. Przez trzy kolejne tygodnie nosi się po jednym plastrze, zmieniając go zawsze w ten sam dzień tygodnia. Czwarty tydzień jest bez plastra i zwykle wtedy pojawia się krwawienie z odstawienia.
| Okres cyklu | Co zrobić |
|---|---|
| Dni 1-7 | Przykleić pierwszy plaster. |
| Dni 8-14 | Zdjąć pierwszy plaster i nakleić drugi. |
| Dni 15-21 | Zdjąć drugi plaster i nakleić trzeci. |
| Dni 22-28 | Zrobić przerwę, bez naklejania plastra. |
Jeśli zaczynasz stosowanie pierwszego dnia miesiączki, ochrona antykoncepcyjna pojawia się od początku. Przy rozpoczęciu w innym dniu cyklu trzeba przez pierwsze 7 dni używać prezerwatywy. Kolejny cykl rozpoczyna się po siedmiu dniach przerwy, nawet jeśli krwawienie jeszcze trwa albo wcale się nie pojawiło.
Gdzie można przykleić plaster
Odpowiednie miejsca to pośladek, brzuch, górna zewnętrzna część ramienia lub górna część tułowia. Skóra powinna być czysta, sucha, zdrowa i możliwie nieowłosiona. Nie przyklejaj systemu na piersiach, pod biustonoszem, na podrażnieniu ani w miejscu, gdzie ciasna odzież będzie go stale ocierać.
Przed naklejeniem nie stosuj na skórę kremu, olejku, pudru ani balsamu. Plaster trzeba mocno docisnąć dłonią, zwłaszcza na brzegach, i codziennie sprawdzić, czy nadal dobrze przylega. Nie wolno go przecinać, wzmacniać taśmą ani przyklejać ponownie po utracie właściwości klejących.
Co zrobić po odklejeniu albo spóźnionej zmianie
To jeden z najważniejszych praktycznych punktów. Jeśli plaster odkleił się całkowicie lub częściowo i stało się to nie później niż 24 godziny wcześniej, można ponownie go przykleić albo zastosować nowy. Dzień zmiany pozostaje bez zmian i dodatkowa metoda zwykle nie jest potrzebna.
Jeśli plaster był odklejony dłużej niż 24 godziny albo nie wiesz, kiedy się odkleił, załóż nowy z opakowania i potraktuj sytuację jak początek nowego cyklu. Przez pierwsze 7 dni używaj prezerwatywy. Przy stosunku bez zabezpieczenia w czasie wydłużonej przerwy trzeba pilnie omówić z lekarzem lub farmaceutą możliwość antykoncepcji awaryjnej.
Przy spóźnionej wymianie w drugim lub trzecim tygodniu cyklu opóźnienie do 48 godzin zwykle oznacza naklejenie nowego plastra od razu i zachowanie dotychczasowego dnia zmiany. Przy opóźnieniu wynoszącym 48 godzin lub więcej należy rozpocząć nowy czterotygodniowy cykl i stosować dodatkową metodę przez 7 dni.
Najbardziej ryzykowny jest błąd po tygodniu bez plastra, ponieważ wtedy może dojść do wznowienia owulacji. Z mojego punktu widzenia najlepszym zabezpieczeniem przed pomyłką jest ustawienie stałego przypomnienia w telefonie i zapisywanie dnia zmiany w kalendarzu, zamiast polegania na pamięci.
Skuteczność, zalety i ograniczenia tej metody
W badaniach klinicznych preparat wykazywał wysoką skuteczność, a wskaźnik Pearla dla wszystkich uczestniczek wynosił około 0,90. Jest to wynik z badań, w których analizowano określoną grupę kobiet i kontrolowano sposób stosowania. W codziennym życiu ochrona spada głównie przez spóźnione zmiany, zbyt długą przerwę lub odklejenie plastra.
| Potencjalna korzyść | Ograniczenie |
|---|---|
| Zmiana tylko raz w tygodniu. | Trzeba pamiętać o konkretnym dniu i kontrolować przyleganie. |
| Brak problemu z wymiotami po przyjęciu tabletki. | Możliwe podrażnienie skóry i widoczność plastra. |
| Stałe uwalnianie hormonów. | Ryzyko zakrzepicy związane z estrogenem nie znika. |
| Łatwe rozpoczęcie i przerwanie stosowania. | Nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. |
Ważnym ograniczeniem jest masa ciała. W dokumentacji preparatu zaznaczono, że u kobiet ważących 90 kg lub więcej skuteczność może być zmniejszona. Nie jest to powód do samodzielnego zwiększania dawki, ponieważ można mieć naklejony tylko jeden plaster. W takiej sytuacji lepiej omówić z ginekologiem metodę, której skuteczność nie zależy od tego czynnika.
Przeczytaj również: Owulacja: Zrozum swój cykl, objawy i zwiększ szanse na ciążę
Ile kosztuje i czy jest refundowany
Evra jest lekiem wydawanym na receptę i w Polsce nie jest standardowo refundowany. Cena opakowania zawierającego trzy plastry wynosi orientacyjnie około 55 zł, ale może różnić się między aptekami i zmieniać wraz z kolejnymi obwieszczeniami refundacyjnymi. Jedno opakowanie wystarcza na trzy tygodnie stosowania, nie na pełny czterotygodniowy cykl.
Kiedy lepiej zrezygnować z plastra
Przed przepisaniem lekarz powinien zebrać wywiad, zmierzyć ciśnienie tętnicze i ocenić ryzyko zakrzepowo-zatorowe. Nie zawsze potrzebne są szerokie badania laboratoryjne, ale nie wolno pomijać informacji o przebytych chorobach, paleniu tytoniu, migrenie i lekach.
Najważniejsze przeciwwskazania obejmują przebytą lub obecną zakrzepicę, zatorowość płucną, udar, zawał, migrenę z aurą, ciężkie nadciśnienie, niektóre choroby wątroby, nowotwory zależne od estrogenów, niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych i ciążę. Szczególnej ostrożności wymagają także palenie papierosów po 35. roku życia, otyłość, obciążenie rodzinne zakrzepicą i planowana operacja z dłuższym unieruchomieniem.
Do częstszych działań niepożądanych należą ból głowy, nudności i tkliwość piersi. Mogą pojawić się również plamienia, zmiany nastroju, podrażnienie skóry w miejscu przyklejenia, trądzik, zmęczenie lub zmiany masy ciała. Plamienia w pierwszych miesiącach nie muszą oznaczać nieskuteczności, ale jeśli utrzymują się po około trzech cyklach albo pojawiają się po okresie regularnych krwawień, wymagają konsultacji.
Trzeba powiedzieć lekarzowi o wszystkich lekach i suplementach. Skuteczność mogą obniżać między innymi niektóre leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna, wybrane leki przeciwwirusowe, gryzeofulwina oraz preparaty z dziurawca. Przy lekach wpływających na enzymy wątrobowe dodatkowa metoda mechaniczna może być potrzebna także przez 28 dni po zakończeniu terapii.
Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, jednostronny obrzęk i ból nogi, zaburzenia widzenia, niedowład, omdlenie lub nietypowy, silny ból głowy wymagają pilnej pomocy medycznej. W takiej sytuacji powiedz personelowi, że stosujesz złożoną antykoncepcję hormonalną.
Dobry wybór zaczyna się od oceny własnego ryzyka
Plaster może dobrze pasować osobie, która nie chce pamiętać o tabletce każdego dnia, ale potrafi pilnować cotygodniowej zmiany i nie ma przeciwwskazań do estrogenu. Nie jest rozwiązaniem dla każdej kobiety i nie powinien być wybierany wyłącznie dlatego, że wydaje się wygodniejszy.
Przed rozpoczęciem stosowania przygotuj listę przyjmowanych leków, zmierz ciśnienie i przypomnij sobie, czy w rodzinie występowały zakrzepy. Taka krótka rozmowa z ginekologiem często robi większą różnicę niż sama decyzja między plastrem a tabletką, bo pozwala dobrać metodę bezpieczną dla konkretnej sytuacji.
